Door: Wim Reubsaet,  13 september 2015
Met dank aan Frans Gerards en Trees Haenen

Het Vinkennest

De twee zussen Hendrika Maria (Riek) en Theodora Regina (Dora) Vinckx waren voor en tijdens de tweede wereldoorlog onderwijzeressen in Heer. In 1941 werd er een beroep gedaan op beide zussen door de Maastrichtse politie om enkele weeskinderen op te vangen. In een groot pand in Heer werden de kinderen ondergebracht en beide zussen namen de zorg voor deze kinderen op zich. Er kwamen steeds meer kinderen die onderdak nodig hadden en het huis was langzaam aan te klein. De zusters zochten naar een alternatief en vonden dat in het Kasteel Haeren te Voerendaal. In 1946 gingen ze daar van start, eerst nog met weeskinderen maar al vlug kwamen er ook kinderen met een lichamelijke en/of verstandelijke handicap bij. In 1952 werd een nieuwe locatie gevonden in Houthem. Het landgoed "De Kluis" dat voorheen bewoond werd door de heer Russel, werd ingericht als dependance van het tehuis in Voerendaal. In deze dependance werden ongeveer 80 kinderen uit het hele land opgenomen. Kasteel Haeren werd te klein en had ook ernstig last van achterstallig onderhoud. Dus de zussen Vinckx zochten naar een uitbreidingsmogelijkheid en dachten dit te vinden in een pand aan de Heerlerweg in Kunrade. Eind 1956 begin 1957 werd dit pand geschikt gemaakt voor de opvang van ruim 10 kinderen met een lichamelijk dan wel geestelijke aandoening. Het pand leek geschikt en er was rondom voldoende grond om eventueel uit te breiden. Helaas bleek op dit perceel een bouwverbod te berusten, dus de gewenste uitbreiding kon niet worden gerealiseerd.
Aanvankelijk financierden de zussen alles zelf en hadden ze moeite om de eindjes aan elkaar te knopen. Het was armoe troef in die beginperiode. Van slopen en servetten werden luiers gemaakt, van lakens jurkjes en bloesjes en van pluche gordijnen manteltjes. Na de oorlog maakten de weeskinderen plaats voor moeilijk opvoedbare kinderen.

Steeds meer kinderen werden opgevangen en er werd uitgekeken naar andere opvangplaatsen. In Vaals kwam ook een locatie met de naam Vinkennest. In dit pand, Huize de Esch, was eerst een R.K. vakantieverblijf voor kinderen uit het hele land gevestigd. Dit sloeg echter niet aan en het pand was weer beschikbaar voor een andere functie. Riek en Dora Vinckx namen Huize de Esch over.



Kasteel Haeren deed wel nog dienst maar de slechte staat van het kasteel maakte het totaal ongeschikt voor het opvangwerk.
Het tehuis verhuisde van Kasteel Haeren naar het Carmelitessenklooster aan de Gasthuisstraat in Heerlen. Het Vinkennest was nu verdeeld over drie locaties, Vaals, Houthem en Heerlen. Dit was geen ideale situatie en er werd gezocht naar een mogelijkheid om te centraliseren.
In 1976 werd de nieuwe huisvesting 'Op de Bies' in Schimmert geopend. Het was een groot complex, een voormalige apostolische school van de paters Montfortanen. De vestigingen Vaals en Heerlen werden afgestoten en overgebracht naar Schimmert, de vestiging in Houthem ging zelfstandig verder. Inmiddels was de naam Vinkennest niet meer zo gewild. De naam van het klooster Op de Bies werd nu de nieuwe naam van de instelling. Tegenwoordig is de huisvesting verspreid over diverse locaties in Zuid Limburg: Landgraaf (2x), Kerkrade, Simpelveld en Hoensbroek. Een zesde vestiging wordt gerealiseerd in Heerlen.

De zusters Vinckx zijn er niet meer. Hendrika Maria Vinckx overleed in 1990 en werd begraven op de algemene begraafplaats in Voerendaal. De naam Vinkennest is er ook niet meer, maar het verhaal over de gezusters Vinckx en hun kinderopvang blijft hier bewaard.

Reageer
    Reactie van: Koos Hagen: 18-1-2017
    Mijn naam: Koos Haagen 16-10-42
    Vanaf, 1950 T/M 1957 mijn jeugd door gebracht in het Vinkennest Velsen, op het Landgoed "Waterland", geen beste tijd voor de kinderen van toen.
    Wat ik graag zou willen weten, Toen ik in 1950 daar ben geplaatst, was daar een directrice, moesten haar Tantie noemen, later is deze dame naar voerendaal gegaan, daarvoor in de plaats kwam Tante Bets, Heurkens van Grootel.

    Tantie en Tante Bets zouden zussen geweest zijn?
    Wie kan mij hierover, wat meer vertellen.

    Vriendelijke groet:
    Koos Haagen   Reageer

    Reactie van: Wim Reubsaet: 26-01-2017

    Het tehuis in Velsen wordt genoemd in een krantenartikel van 8 april 1966.
    Dit artikel werd geplaatst ter gelegenheid van haar 25 jarig jubileum.
    "In 1949 stichtte mej. Vinckx in Velsen een tehuis voor 92 schoolgaande kinderen" aldus het krantenartikel.
    Over welke van de twee zusters het hier gaat vertelt het krantenartikel niet.
    Uw mededeling dat men haar in Velsen "Tantie" moest noemen bevestigd dat het hier om Henrika Maria Vinckx gaat.
    De andere zuster zoals u ook op de website kunt lezen is Theodora Regina Vinckx die "tante Dora" werd genoemd.
    Tantie had maar een zus. Tante Bets was dus geen zuster van Tantie.

    Henrika Maria Vinckx overleed op 5 augustus 1990 te Vaals. In haar rouwadvertentie wordt haar zuster nog genoemd.


    Reactie van: Elly van Gils: 11-02-2017

    Ik heb enkele jaren gewerkt in het vinkennest in vaals en Heerlen in de jaren 1964 -1967.
    De directrice die er toen was noemde we tante, was de kleinste van de twee,en mankte een beetje.
    In mijn ogen ,ik was toen nog jong heb ik niets verkeerd gezien.   Reageer

    Reactie van: Koos Haagen:19-2-2017

    Beste Elly.
    Dat klopt.
    Begin jaren Vijftig, Was het Tantie, {en Toeti haar dochtertje,} zo moesten wij haar toen aanspreken, en inderdaad, zij liep mank.
    Haar opvolgster was, Tante Bets, Mvr. Heurkens van Grootel.
    "Het Vinkennest" Velsen, op het Landgoed Waterland. zie ook op: Historische kring Velsen.
    Vriendelijke groet Koos   Reageer

    Reactie van: Peter van den Einden: 04-08-2017

    Beste Elly,
    Omdat ik via internet op zoek was naar de plaats (binnen Vaals) waar mijn overleden broer moet hebben gewoond, kwam ik de site van "Voerendaal vertelt" terecht.
    Mijn broer was gehandicapt en kwam uiteindelijk in Vaals terecht. Hij is eind 1970 ziek geworden en vrij snel daarna (op 8-jarig leeftijd) overleden in het ziekenhuis in Heerlen. Wij woonden in Noord Brabant en mijn ouders gingen in die tijd 1x per maand naar Vaals toe, wat in die tijd nog 'n flinke reis was.
    Toen mijn broer overleed was ik ongeveer 13 jaar oud en mij 3 zussen tussen 6 en 10 jaar. Ik weet nog wel dat we vaak meegingen maar niet naar binnen mochten daar. Zover ik me kan herinneren speelden we dan buiten rondom het tehuis.

    Nu vermoed ik dat het om het tehuis gaat waarover wordt verteld op de internetpagina van "Voerendaal vertelt". Ik kan het echter niemand anders vragen. Onze ouders zijn inmiddels al enkele jaren overleden en zou niet weten wie anders er meer over zou kunnen vertellen.
    In mijn herinnering was het een groot huis wat er "kloosterachtig" uitzag. Maar hopelijk dat u of er andere mensen zijn die er iets meer over kunnen vertellen.

    Alvast bedankt, Peter van den Einden.   Reageer


    Reactie van: Leentje Odekerken: 14-4-2016
    Beste redactie,
    Ik heb het verhaal over de 2 zusjes in het vinkennest gelezen. Een van deze zusjes ben ik. Ben in 1942 geboren. Met mijn oudere zus ben ik in 1945 in het vinkennest geplaatst. Heb in het dorp Voerendaal mijn 1e communie gedaan, dat zal ,denk ik, in 1948/1950 geweest zijn. In welke katholieke kerk dat gebeurt is weet ik niet meer, heb geen enkele foto van mijzelf uit die tijd.
    Kunnen jullie erachter komen, want er bestaan zeker foto's.. ik herken de kransjes en jurkjes wel! Ik hoop dat jullie wat kunnen vinden.!

    Leentje Odekerken   Reageer
    [opmerking v.d. redactie: heeft u (communie)foto's waarop de zusjes Odekerken staan dan kunt u dit laten weten aan de redactie. Wij nemen dan contact met u op].

    Reactie van: Frans Bertrand: 13-9-2015
    Ik heb het artikel gelezen. Wij ik en een jongere broer van zijn eerst opgenomen in haeren voerendaal daarna zijn we naar houthem gegaan en vervolgens naar vaals. Na de periode vaals zijnnaar de nieuwenhof gegaan in maastricht. Het verhaal dat alleen lichamelijke en geestelijke gehandicapte kinderen daar waren klop niet helemaal.in ieder geval was het een HEL voor ons naar ook voor die arme kinderen die niks konden zeggen. hier rust een ander verhaal achter wat liever niet openbaar gemaakt mag worden.dus zo braaf waren die zussen ook niet.

    Frans Bertrand   Reageer

    Reactie van: Ursula Nuijens: 27-7-2018

    Dag Frans, ik ben Ursula. Mijn zus heeft daar gewoond.ik weet er heel weinig van Ze was meervoudig gehandicapt door een foute diagnose bij de bevalling van de huisarts.
    Ze mocht in de Kerstvakantie naar huis en mocht langer thuisblijven wegens een verbouwing. Ze is in die tijd overleden. Zij is nog meegeweest naar Lourdes op uitnodiging van de bisschop van Roermond. Ze was 5 jaar en ik 8 jaar. Als iemand hier iets van weet, dan hoor ik het graag.
    Ze heette Marie Josť Nuijens

    Vriendelijke groet, Ursula Nuijens   Reageer



    Reactie van: Petra Geenen-Gerrits: 24-10-2015

    Hallo Frans Bertrant.
    Is er u ook iets bekend van vinkennest op de Gasthuisstraat in Heerlen?
    Daar heeft mijn broer gezeten van 1966 tot 1971 en is toen gestorven en begraven in Imstenrade. Ik woon zelf in Venlo en krijg maar zeer weinig info over hem en het tehuis.
    Mischien dat u wat weet?

    gr Petra Geenen-Gerrits   Reageer



    Reactie van: Elly van Gils: 11-2-2017

    Heb je een foto?
    Ik heb twee jaar gewerk in Heerlen,maar de naam zegt mijn niets.    Reageer
    (e-mail adres is bekend bij redactie)



    Reactie van: Frans Bertrand: 30-4-2016

    Hallo Petra,
    Van Heerlen is mij niks bekend zeker niet in de jaren 60 toen diende ik voor God en Vaderland. Mijn slechte tijd was tot 1956-57 daarna heb ik alles afgesloten.

    Frans Bertrand   Reageer


    Reactie van: Marion Lemmens: 4-4-2016

    Hallo Frans,
    Heb een vraagje, mijn zusje en broertjes en ikzelf hebben in 1960-1961 in Vaals in Vinckennest gewoond, ik was zelf ook pas 6 jaar en vraag me af of er nog gegevens of eventuele foto's van die tijd zijn. Mijn herinneringen aan die tijd zijn niet al te best.

    Met vriendelijke groet, Marion Lemmens   Reageer

    Reactie van: Frans Bertrand: 6-4-2016

    Hallo Marion,
    Ik zal eens nakijken of ik nog foto's heb van Vaals maar dat waren in de jaren 1952-53-54 ik was daar met mijn broer en waren 11 jaar oud. Vervelende tijd. Zeker die tante Dora met haar twee kleine kinderen. Daarna ben ik naar de Nieuwenhof gegaan in Maastricht dat was een andere wereld. Maar jij bent in het jaar 1960 geweest. Maar als je behoefte hebt kunnen we samen wat gegevens uitwisselen.

    Met Vriendelijke groet, Frans Bertrand   Reageer

    Reactie van: Pierre Schrijen: 5-12-2015 Het hele verhaal van het vinkennest begrijp ik niet helemaal.
    Als jongeman woonde ik in het huis van mijn ouders, het pand Drukkerij Schrijen-Lippertz.
    Het moet in de jaren 49-50 zijn geweest.
    Ik kan me herinneren dat mevrouw Vinkx een pand kocht op de Heerlerweg precies tegenover de drukkerij waar ze zich vestigde met diverse kinderen. Ze heeft na enige tijd het huis uitgebreid met een bijbouw.
    Het was allemaal een beetje geheimzinnig, en het verhaal deed de ronde dat daar kinderen werden ondergebracht uit buitenechtelijke relaties, met de zogenaamde afschuwelijke benaming bastaards.
    Ik ben benieuwd of dit verhaal bij de redactie bekend is.

    Vriendelijke groet, Pierre Schrijen   Reageer

    Reactie van: Elly van Gils: 6-11-2016 In de tijd dat ik er werkte,waren er verschillende meisjes die een baby hadden.
    Ik heb er altijd graag gewerkt.
    Groetjes  Reageer


    Reactie van: Redactie Voerendaal Vertelt: 5-12-2015

    Dit gegeven was niet bekend bij de redactie. Inmiddels heeft Trees Haenen meer duidelijkheid gegeven over de vestiging op de Heerlerweg.
    Lees hiervoor het stukje "Heerlerweg 192" in de rechterkolom.

    De redactie   Reageer


    Reactie van: Elly van Gils: 6-11-2016 Ik heb ook een tijdje in Heerlen gewerkt,rond de jaren 60.  Reageer
    (e-mail adres is bekend bij redactie)



    Reactie van: Elly Koolmees: 6-11-2016 Zijn er nog mensen die er hebben gewerkt.
    Ik heb in vaals in rond 1964 gewerkt.
    En in Heerlen rond1965 tot 1967.
    Groetjes   Reageer



Liefdadigheid

Liefdadigheid en medelijden met de oorlogswezen was waarschijnlijk de drijfveer voor de gezusters Vinckx. Toch zullen ze door de beperkte middelen die ze hadden en de soms door de oorlog getraumatiseerde kinderen, veel spanningen hebben gehad in hun dagelijks liefdadigheidswerk.
Het zal voor de kinderen ook geen pretje zijn geweest en in sommige gevallen zelfs ronduit een nachtmerrie.
Ook de gezusters Vinckx hadden wel eens moeite zich te beheersen en werden er om de kinderen in het gareel te houden zeer omstreden methodes toegepast. Methodes die nu volstrekt onmogelijk zijn en die we ons niet kunnen voorstellen, maar die blijkbaar in die tijd door niemand abnormaal werden gevonden.

Frans Gerards, de huidige bewoner van kasteel Haeren, schrijft:

"Dat het in het begin armoe troef was in het Vinkennest, werd op 25 mei 1998 bevestigd door de dames O., twee zusjes maar ondertussen twee volwassen vrouwen op leeftijd, die nog eens graag een kijkje wilde nemen in het voormalige kindertehuis.
Theodora Regina Vinckx werd door de kinderen 'tante Dora' genoemd en Hendrika Maria Vinckx was 'tantie'. Er liep ook nog een klein meisje rond die Toeti werd genoemd. Ze was een dochtertje van een van de dames Vinckx. Die kreeg veel meer te eten en mocht veel meer dan de andere kinderen.
De twee zusjes sliepen samen met acht andere kinderen en een leidster in wat vroeger op de eerste verdieping de 'sael' was. Het ging er vrij liefdeloos aan toe. Er werd veel gedreigd en gestraft. Het ondergoed werd een keer per week verschoond. Als er dan een bruin streepje in je onderbroek zat, werd de onderbroek op je rug gespeld. Je moest er dan zo mee rond lopen. Als een gat in de sokken niet werd gemeld, kreeg je stokslagen. Voor straf werden ze ook wel opgesloten in de kelder of op de zolder.
Een van de meisjes had 's nachts pluisjes van de deken afgeplukt en op de grond gegooid. Ze moest toen op de kamer van tante Dora komen. Daar stond een paraplubak met rietjes. Met een van die rietjes kreeg ze een pak slaag.
Het eten was karig. Droge sneetjes brood met thee. Hete bliksem was lekker. Water met vermicelli gekookt was niet te eten. Als je niet op at wat je werd voorgezet, werd het 's avonds nog eens opgedist. Verjaardagen werden niet gevierd.
Een van de zusjes kreeg luizen. Haar hele hoofd werd kaal geschoren en ze kreeg een mutsje op. Door de andere kinderen werd ze daarna geplaagd. Tante Dora deed daar niets aan.
De zusjes gingen in Voerendaal naar school. Omstreeks 1953 verlieten ze het Vinkennest en gingen ze naar huize Severen in Amby. Daar was het veel beter, in ieder geval liefdevoller."


Heerlerweg 192

Tussen 1955 en 1960 is er ook nog een pand geweest aan de Heerlerweg waar de dames Vinckx een aantal kinderen onderbracht.
Dit is de herinnering van Trees Haenen die naast dit pand heeft gewoond. Destijds verkocht de buurvrouw van de familie Haenen haar woning en trok naar een bejaardentehuis. De dames Vinckx kochten het pand Heerlerweg 192 aan. Het pand zelf en de ruimte rondom het pand was naar toenmalig inzicht voldoende om uit te breiden. In dat pand woonde iets meer dan tien kinderen en verzorgend personeel.
Helaas bleek op dit pand een bouwverbod te liggen en was uitbreiding dus niet mogelijk. Hierdoor werd het pand weer afgestoten en verhuisden de kinderen en het personeel naar kasteel Haeren maar ook naar Vaals en naar een oud klooster in Hoogcruts.
De dames Vinckx woonden in Voerendaal, het dochtertje dat in het stukje hierboven "Toeti" wordt genoemd kan wel eens "Doppie Beckers" zijn geweest. Doppie Beckers noemde zich later Doppie Vinckx en bezocht de lagere school in Voerendaal, aldus Trees Haenen. Ook hield ze zich bezig met het verzorgen van kinderen.